Kurs to cena ustalana przez rynek
Na rynku walutowym banki, firmy i inwestorzy przez całą dobę w dni robocze kupują i sprzedają waluty. Gdy chętnych do kupna euro za złote jest więcej niż sprzedających, euro drożeje. Gdy przeważa sprzedaż, tanieje.
W Polsce nie zawsze tak było. Przez lata dziewięćdziesiąte kurs złotego mógł wahać się tylko w wyznaczonym pasie wokół kursu centralnego. Pas stopniowo poszerzano, aż 12 kwietnia 2000 roku zniesiono go całkowicie i od tego dnia o kursie złotego decyduje rynek. Narodowy Bank Polski może interweniować, ale robi to rzadko.
Kurs średni NBP nie jest ceną, po której ktokolwiek handluje. To zdjęcie rynku zrobione raz dziennie. Czym różni się od kursu na tablicy, wyjaśniamy w poradniku kursy NBP a kantorowe.
Stopy procentowe i inflacja
Kapitał płynie tam, gdzie może zarobić więcej przy akceptowalnym ryzyku. Gdy bank centralny podnosi stopy procentowe, lokaty i obligacje w jego walucie stają się bardziej opłacalne, więc rośnie popyt na tę walutę. Obniżki działają odwrotnie.
- Rada Polityki Pieniężnej decyduje o stopach w Polsce, Europejski Bank Centralny w strefie euro, a Rezerwa Federalna w Stanach Zjednoczonych
- Na kurs działa nie tylko sama decyzja, ale też różnica między stopami w dwóch krajach i to, czego rynek się spodziewał
- Wysoka inflacja zjada wartość pieniądza, więc waluta kraju z szybko rosnącymi cenami zwykle słabnie
Najbardziej wyrazisty przykład ostatnich lat to lira turecka. Turcja obniżała stopy mimo szybko rosnących cen, a inflacja jesienią 2022 roku przekroczyła 80 procent. Kurs liry spadał w tym czasie wobec wszystkich głównych walut, także wobec złotego.
Nastroje i bezpieczne przystanie
W czasie kryzysu inwestorzy sprzedają to, co uważają za ryzykowne, i kupują waluty uznawane za bezpieczne. Do tej drugiej grupy należą dolar amerykański i frank szwajcarski. Złoty jako waluta rynku wschodzącego trafia wtedy do pierwszej grupy, nawet jeśli polska gospodarka ma się dobrze.
Gdy 24 lutego 2022 roku Rosja zaatakowała Ukrainę, euro po raz pierwszy w tamtym roku przekroczyło 4,60 zł, a w kolejnych dniach doszło do 4,75 zł. Tyle nie płacono za nie od 2009 roku. W ciągu dwóch tygodni kurs euro do złotego wzrósł o prawie 9 procent, a NBP sprzedawał waluty, żeby wyhamować spadek złotego.
Ruch w drugą stronę bywa równie szybki. Gdy obawy mijają, kapitał wraca i złoty odrabia straty, czasem w ciągu kilku tygodni.
Decyzje banków centralnych, które zmieniły kurs w jeden dzień
Czasem o kursie przesądza jedna decyzja. 15 stycznia 2015 roku Szwajcarski Bank Narodowy ogłosił, że przestaje bronić minimalnego kursu euro do franka, utrzymywanego od 2011 roku. Frank w złotych kosztował dzień wcześniej około 3,55 zł, w ciągu kilku minut na chwilę przekroczył 5 zł, a dzień zakończył w okolicach 4,32 zł.
Dla osób spłacających kredyty we frankach oznaczało to skok raty z dnia na dzień. Takie skoki pokazują, dlaczego przy dużym ruchu na rynku kantory szybko poszerzają różnicę między kupnem a sprzedażą.
Dlaczego dolar w złotych zmienia się inaczej niż euro
Złoty jest najmocniej powiązany z euro, bo strefa euro to największy partner handlowy Polski. Kurs dolara w złotych w dużej mierze wynika z dwóch innych kursów: euro do złotego i euro do dolara.
| Co się dzieje | Euro w złotych | Dolar w złotych |
|---|---|---|
| Dolar umacnia się na świecie wobec euro | bez większej zmiany | drożeje |
| Złoty słabnie wobec euro | drożeje | drożeje |
| Euro umacnia się wobec dolara, złoty stoi | bez większej zmiany | tanieje |
Dlatego pytanie, dlaczego dolar tanieje, ma często odpowiedź w decyzjach Rezerwy Federalnej albo w danych z amerykańskiej gospodarki, a nie w tym, co dzieje się w Polsce.
Waluty zależne od surowców
Część walut porusza się razem z cenami surowców, które kraj eksportuje. Korona norweska jest silnie związana z ceną ropy naftowej i gazu, bo to podstawa norweskiego eksportu. Gdy ropa tanieje, korona zwykle słabnie, a turyści jadący do Norwegii płacą za nią mniej.
Podobny związek widać przy dolarze kanadyjskim i ropie czy dolarze australijskim i surowcach metalowych. Nie jest to reguła działająca co do dnia, ale wyjaśnia wiele ruchów, których nie tłumaczą stopy procentowe.
Jak to trafia na tablicę kantoru
Kantor ustala kurs na podstawie notowań rynku międzybankowego, do których dolicza swoją marżę. Gdy rynek się rusza, punkt aktualizuje tablicę: duże kantory w ciągu minut, małe rzadziej. W weekend rynek międzybankowy stoi, więc kantory działające w sobotę zwykle poszerzają różnicę między kupnem a sprzedażą, żeby zabezpieczyć się przed ruchem kursu w poniedziałek.
Z tego mechanizmu wynika praktyczna rada: przy zwykłej wymianie na wyjazd nie próbuj przewidzieć rynku, tylko unikaj wymiany w dniu gwałtownego skoku kursu. Więcej o wyborze momentu piszemy w poradniku kiedy wymieniać walutę, a o tym, jak kantor ustala marżę, w tekście o tym, jak działa kantor od kuchni.